دارو‌های لاغری از دنیا تا ایران؛ از سماگلوتاید تا اسپارتینا

به گزارش گروه سلامت خبرگزاری صدا و سیما؛ در سال‌های اخیر، دارو‌های تزریقی کاهش وزن که ابتدا با هدف درمان دیابت نوع ۲ وارد بازار جهانی شدند، به یکی از مهم‌ترین ابزار‌های درمان چاقی در دنیا تبدیل شده‌اند. دارو‌هایی بر پایه‌ی مولکول‌هایی مانند سماگلوتاید و تیرزپاتاید، با تأثیر بر اشتها، تخلیه معده و متابولیسم بدن، کاهش وزن قابل‌توجهی ایجاد کرده‌اند و در بسیاری از کشور‌ها به‌عنوان جایگزین یا مکمل جراحی‌های چاقی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

در ایران نیز هم‌زمان با افزایش شیوع اضافه‌وزن و چاقی، توجه به این دارو‌ها بیشتر شده است. هرچند در سال‌های گذشته نمونه‌های وارداتی این دارو‌ها به‌صورت محدود در دسترس بودند، اما مشکلاتی مانند قیمت بسیار بالا و اختلال در زنجیره سرد، استفاده گسترده از آنها را با چالش مواجه می‌کرد. با این حال، طی حدود یک سال اخیر، تولید دارو‌های لاغری داخلی از جمله اسپارتینا آغاز شده و به گفته متخصصان، نتایج بالینی امیدوارکننده‌ای به همراه داشته است؛ موضوعی که بار دیگر بحث اثربخشی، هزینه، ماندگاری درمان و مقایسه این دارو‌ها با جراحی‌های چاقی را به صدر گفت‌و‌گو‌های حوزه سلامت آورده است.

آمپول‌های لاغری زیر ذره‌بین؛ اثربخشی بالا، هزینه سنگین و رقابت با جراحی چاقی

دکتر مجید رمضانی، استاد تمام دانشگاه با اشاره به نتایج «بسیار رضایت‌بخش» آمپول‌های لاغری تولید داخل از جمله اسپارتینا، تأکید کرد این دارو‌ها باید برای بیماران هدف و مقاوم به درمان‌های معمول تجویز شوند. او در عین حال با اشاره به هزینه بالای درمان و لزوم مصرف طولانی‌مدت، جراحی چاقی را در موارد مزمن گزینه‌ای ماندگارتر دانست و بر اولویت اصلاح سبک زندگی نسبت به دارودرمانی تأکید کرد.
دکتر مجید رمضانی، عضو هیئت علمی دانشگاه و متخصص داخلی، در گفت‌وگویی به بررسی وضعیت آمپول‌های لاغری در کشور، میزان اثربخشی، هزینه‌ها و مقایسه آن با جراحی‌های چاقی پرداخت.

اثربخشی آمپول‌های لاغری در ایران

وی با اشاره به اینکه این دارو‌ها سال‌هاست در دنیا مورد استفاده قرار می‌گیرند، اظهار کرد: نمونه‌های خارجی این دارو‌ها پیش از تولید داخلی نیز به‌صورت محدود وارد کشور می‌شد، اما به‌دلیل مشکلات مربوط به حفظ زنجیره سرد و قیمت بسیار بالا، توصیه گسترده‌ای برای مصرف آنها وجود نداشت.

به گفته رمضانی، حدود یک سال است که شرکت‌های داروسازی داخلی تولید این دارو‌ها را آغاز کرده‌اند و دارو‌هایی مانند اسپارتینا نتایج «بسیار رضایت‌بخشی» در عمل نشان داده‌اند. او تأکید کرد: تجویز این دارو‌ها باید هدفمند باشد و بیشتر برای بیمارانی استفاده شود که به روش‌های معمول مانند رژیم غذایی و فعالیت بدنی پاسخ نداده‌اند.

هزینه بالا و چالش پوشش بیمه‌ای

این متخصص داخلی با اشاره به هزینه بالای درمان گفت: مصرف این دارو‌ها کوتاه‌مدت نیست و تا زمانی که استفاده می‌شوند اثر دارند؛ بنابراین بیماران باید نسبت به طول درمان و هزینه‌های آن آگاه باشند. 

به گفته وی با وجود تولید داخلی دارو‌هایی مانند اسپارتینا، قیمت این درمان‌ها همچنان برای بسیاری از بیماران بالاست.

رمضانی درباره احتمال پوشش بیمه‌ای این دارو‌ها افزود: تصمیم‌گیری در این زمینه به سیاست‌گذاری‌های کلان حوزه سلامت و منابع بودجه‌ای بستگی دارد. هرچند احتمال پوشش بیمه‌ای ضعیف است، اما در صورت تأمین منابع می‌تواند عملی شود.

جراحی یا آمپول لاغری؟

وی در مقایسه آمپول‌های لاغری با جراحی‌های چاقی گفت: در مواردی که کاهش وزن سریع برای انجام یک اقدام درمانی ضروری باشد—مانند بیماران مبتلا به آپنه خواب یا افرادی که پیش از جراحی ارتوپدی نیاز به کاهش وزن دارند—آمپول‌هایی مانند اسپارتینا می‌توانند گزینه اول باشند.

اما در چاقی مزمن همراه با عوارضی مانند دیابت، فشار خون، کبد چرب و سنگ صفرا، جراحی‌های چاقی انتخاب مناسب‌تری هستند؛ چراکه ماندگاری کاهش وزن در آنها بیشتر است و هزینه بلندمدت کمتری به بیمار تحمیل می‌شود. وی همچنین تأکید کرد که برخلاف برخی شایعات در فضای مجازی، جراحان متعهد و توانمندی در کشور فعالیت دارند و نتایج جراحی‌ها در صورت انتخاب صحیح بیمار قابل قبول است.

مقایسه داروی ایرانی و خارجی

رمضانی درباره تفاوت نمونه‌های ایرانی و خارجی گفت: تجربه بالینی نشان داده که دارو‌های تولید داخل از جمله اسپارتینا نتایج بسیار خوبی داشته‌اند. به گفته او، برخی بیمارانی که از نمونه‌های وارداتی مانند مانجارو استفاده کرده‌اند، حتی کاهش وزن محسوسی نداشته‌اند که احتمال می‌رود ناشی از اختلال در زنجیره نگهداری و انتقال دارو باشد.

وی تأکید کرد: تولید داخلی با نظارت مناسب و رعایت شرایط نگهداری در داروخانه‌ها، اطمینان بیشتری از اثربخشی دارو فراهم کرده است.
کاربرد‌های درمانی فراتر از لاغری

این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: این دارو‌ها در ابتدا برای درمان دیابت وارد بازار شدند و علاوه بر کاهش وزن، در کنترل قند خون، کاهش فشار خون، بهبود کبد چرب و محافظت از قلب و کلیه در بیماران دیابتی نقش مؤثری دارند. برخی از انواع روزانه این دارو‌ها نیز تحت پوشش بیمه برای بیماران دیابتی قرار گرفته‌اند.

آینده درمان چاقی

رمضانی درباره آینده مولکول‌های جدید مانند تیرزپاتاید در درمان چاقی گفت: چشم‌انداز این درمان‌ها مثبت است، اما نباید از اصل «پیشگیری بهتر از درمان است» غافل شد. بسیاری از افراد پیش از اصلاح سبک زندگی به سراغ دارو می‌روند، در حالی که در موارد اضافه‌وزن خفیف، اصلاح رژیم غذایی و افزایش فعالیت بدنی می‌تواند بدون نیاز به دارو مؤثر باشد.

وی در پایان تأکید کرد: دارودرمانی—با دارو‌های مؤثری مانند اسپارتینا—باید با آگاهی کامل از عوارض احتمالی، هزینه‌ها و لزوم تداوم مصرف انجام شود و هرگز جایگزین سبک زندگی سالم نخواهد بود.